ZAMEK KREUZENSTEIN

Zamek Kreuzenstein, położony na wzgórzu nad doliną Dunaju, w miejscowości Leobendorf niedaleko Wiednia, to jedno z najbardziej imponujących i malowniczych założeń zamkowych w Austrii. Choć jego dzisiejszy wygląd sprawia wrażenie średniowiecznej twierdzy, zamek ten ma niezwykle ciekawą historię – od XIII-wiecznych korzeni, przez zniszczenia w czasie wojen, aż po romantyczną rekonstrukcję w XIX wieku. Kreuzenstein to nie tylko atrakcja turystyczna i filmowa, ale także żywe świadectwo fascynacji przeszłością oraz dumy narodowej Austriaków.

Historia zamku sięga czasów prehistorycznych, kiedy to na tym obszarze znajdowały się prehistoryczne fortyfikacje. Pierwszy średniowieczny zamek powstał na tym miejscu na początku XII wieku. Nazwa "Grizanstein" po raz pierwszy pojawia się w źródłach około 1115 roku. Pochodzi prawdopodobnie od jednego z pierwszych właścicieli zamku, Dietricha von Grizanestaine z bawarskiego rodu Formbacherów. Jego strategiczne położenie na wzgórzu nad Dunajem pozwalało kontrolować ważne szlaki handlowe i militarne biegnące przez Dolną Austrię. Zamek należał do możnego rodu Formbachów, a później Babenbergów – jednej z najważniejszych dynastii wczesnośredniowiecznej Austrii. W XIV i XV wieku twierdza została rozbudowana i przystosowana do ówczesnych wymogów militarnych.

Po wygaśnięciu dynastii Babenbergów w XIII wieku i po krótkim okresie panowania Przemyślidów, zamek przeszedł pod władzę Habsburgów, którzy rozpoczęli jego dalszą rozbudowę. W XIV i XV wieku twierdza zyskała nowe umocnienia, dostosowane do rozwoju techniki wojennej, w tym baszty, mury z blankami i fosy. Służyła nie tylko jako miejsce administracji, ale także jako baza wojskowa w czasie wojen dynastycznych i lokalnych konfliktów.

W okresie wojen husyckich (XV wiek) zamek pełnił funkcję ważnego punktu obronnego, odpierając ataki z północy. Również podczas zagrożeń osmańskich w XVI wieku – zwłaszcza w czasie pierwszego oblężenia Wiednia w 1529 roku – Kreuzenstein odgrywał istotną rolę w zabezpieczeniu doliny Dunaju przed siłami tureckimi.

Dramatyczny zwrot w historii zamku nastąpił podczas wojny trzydziestoletniej (1618–1648) – jednego z najbardziej wyniszczających konfliktów religijnych i politycznych w historii Europy. W 1645 roku zamek został zdobyty przez wojska szwedzkie dowodzone przez generała Lennarta Torstenssona, który prowadził ofensywę na południe od Czech w kierunku Wiednia.

Szwedzi, znani z bezwzględności, splądrowali zamek i niemal całkowicie go zniszczyli. Drewniane części zostały spalone, a kamienne struktury wysadzone lub rozebrane. Od tego momentu przez ponad dwa stulecia Kreuzenstein pozostawał w ruinie. Kamienie z zamku wykorzystywano jako materiał budowlany w pobliskich wsiach. Z dawnych murów pozostały jedynie fundamenty, piwnice i nieliczne fragmenty wież.

Prawdziwe odrodzenie zamku Kreuzenstein miało miejsce dopiero w drugiej połowie XIX wieku, dzięki pasji i determinacji austriackiego arystokraty i mecenasa sztuki – hrabiego Johanna Nepomuka Wilczka. Wilczek, zafascynowany średniowieczem, postanowił odbudować zamek w duchu romantyzmu historycznego i uczynić go swoją letnią rezydencją.

Odbudowa trwała w latach 1874–1906 i była jednym z najbardziej ambitnych projektów architektonicznych swojej epoki. Zamek nie został odtworzony dokładnie według pierwotnych planów – zamiast tego powstała neogotycka rezydencja stylizowana na średniowieczną twierdzę. Do jej budowy użyto zarówno zachowanych elementów dawnego zamku, jak i fragmentów architektonicznych z innych historycznych budowli z terenów całej Europy.

Wnętrza zostały wyposażone w oryginalne meble, broń, zbroje, dzieła sztuki i rzemiosła artystycznego, które Wilczek gromadził przez lata. W ten sposób Kreuzenstein stał się nie tylko rezydencją, ale również żywym muzeum średniowiecza.

Zamek Kreuzenstein to budowla o niezwykłej spójności stylowej. Mimo że pochodzi z końca XIX wieku, zachwyca autentycznym średniowiecznym klimatem. Składa się z wielu elementów typowych dla gotyckich zamków: masywnych wież, wysokich murów, wewnętrznego dziedzińca, mostu zwodzonego, kaplicy i sal rycerskich. Całość wieńczy wysoka wieża mieszkalna z charakterystycznym hełmem dachowym.

Wnętrza zamku zostały urządzone w sposób przypominający życie średniowiecznego dworu. Znajdują się tam m.in.: sala rycerska z kolekcją broni i zbroi, kuchnia zamkowa z oryginalnymi naczyniami i piecami, kaplica z neogotyckim ołtarzem, biblioteka oraz komnaty mieszkalne stylizowane na wiek XV i XVI.

Po śmierci hrabiego Wilczka zamek pozostał własnością jego potomków. W czasie II wojny światowej został zajęty przez Niemców, ale – w przeciwieństwie do wielu innych zamków – nie uległ większym zniszczeniom. Po wojnie wrócił do rodziny Wilczków, a dziś jest własnością prywatną, choć przez większą część roku udostępniany jest zwiedzającym.

Od lat 50. XX wieku zamek zaczął pojawiać się w filmach historycznych i fantasy. Dzięki swojej unikatowej architekturze i nienaruszonym wnętrzom był wykorzystywany jako sceneria w produkcjach takich jak: Trzej muszkieterowie, Joanna d’Arc, Wiedźmin (serial i film), Sezon na czarownice (Season of the Witch) z Nicolasem Cage’em.

Obecnie zamek Kreuzenstein jest własnością prywatną, ale jest udostępniony do zwiedzania w sezonie letnim. Turyści mogą podziwiać nie tylko bogate wnętrza, ale również panoramę doliny Dunaju, która rozpościera się z zamkowego wzgórza. Organizowane są tu także wydarzenia historyczne, pokazy sokolnicze, turnieje rycerskie i koncerty muzyki dawnej. Szczególną atrakcją są pokazy ptaków drapieżnych, prowadzone przez lokalne centrum sokolnicze – można tam zobaczyć orły, sokoły, sowy i jastrzębie w pełnym locie.

Zamek Kreuzenstein to jedno z najbardziej fascynujących miejsc na mapie Austrii – nie tylko ze względu na swoje malownicze położenie i architektoniczne piękno, ale przede wszystkim jako przykład świadomej rekonstrukcji historycznej z głębokim szacunkiem dla przeszłości. Choć nie jest zamkiem średniowiecznym w pełnym znaczeniu tego słowa, to jego wnętrza i atmosfera pozwalają przenieść się w czasie.

Jest to miejsce, które zachwyca zarówno pasjonatów historii, jak i turystów szukających piękna, spokoju i kulturowej głębi. Zamek Kreuzenstein udowadnia, że nawet ruina może odżyć – jeśli tylko znajdzie się ktoś z wizją, sercem i pasją do historii.

Jihlava, założona w okolicach zasobnych złóż miedzi około roku 1240 jako wolne miasto górnicze, to najstarsze miasto górnicze w regionie (o około 50 lat starsze od sąsiedniego Górnego Złota). Chociaż pierwsza wzmianka o osadzie Jihlava pochodzi z roku 1233. W XIV wieku wydobycie miedzi zostało zahamowane, a zaczęło rozwijać się tkactwo. W XIX wieku miasto stało się istotnym ośrodkiem przemysłowym, głównie w branży włókienniczej, uzyskując połączenie kolejowe. Do 1945 roku Igława wraz z okolicą była "niemiecką wyspą językową". W latach 1909–1948 działała tutaj niewielka sieć tramwajowa. Od 2001 roku jest stolicą regionu.

Najważniejsze zabytki Igławy znajdują się w historycznym Starym Mieście z Placem Słowackiego o powierzchni 36 653 m², który pełni funkcję miejskiego rynku. Są to kościoły: św. Jakuba, św. Krzyża, Wniebowzięcia NMP i św. Ignacego, liczne kamienice mieszczańskie, ratusz oraz pozostałości miejskich fortyfikacji z Bramą Matki Boskiej. Jedną z atrakcji miasta jest także duży ogród zoologiczny.

Dla turystów dostępny jest labirynt podziemnych korytarzy o długości 25 km – drugi co do wielkości podziemny kompleks w kraju. Zakamarki podziemi powstały wskutek połączenia starożytnych krypt, wykutych w skale od zarania dziejów, często składających się z trzech pięter, służących jako składy dla różnorodnych materiałów, od piwa po rzemieślnicze wyroby. Spekulacje o ich powstaniu jako pozostałości po dawnych kopalniach srebra zostały obalone przez historyków. W XVIII wieku wiele z tych starych korytarzy zostało przekształconych w systemy kanalizacyjne, a niektóre zasypane podczas budowy sieci wodociągów i gazociągów. W okresie II wojny światowej niektóre z tych podziemi zostały przekształcone w schrony przeciwlotnicze. Pierwsza część podziemnej sieci została udostępniona zwiedzającym w 1957 roku. Cała sieć podziemna zajmuje obszar pięćdziesięciu tysięcy metrów kwadratowych i ma łączną długość około 25 kilometrów.

Podczas zwiedzania podziemi odwiedzający mogą odkrywać piwnice oraz docierać do najgłębszych punktów, nawet 13 metrów pod ziemią. Ponadto mogą zgłębiać historię górników w Igławie oraz poznawać różnorodne zagadnienia techniczne, takie jak budowa kolektorów czy metody rekultywacji.

Tajemniczość podziemi dodaje im niepowtarzalnego uroku. Jedną z zagadek jest korytarz, którego ściany, po ekspozycji na promieniowanie, nabierają lekko zielonkawego połysku. Inną tajemnicą jest niewielka nisza, przypominająca gotycką bramę, przechodząca przez uskok geologiczny. Według niektórych osób o nadprzyrodzonych zdolnościach, wyczuwalna jest tu aura negatywnej energii.

Historycznie, Jihlava znajduje się na obszarze dwóch krain historycznych: Czech właściwych (część lewobrzeżna miasta) i Moraw (część prawobrzeżna, w tym Stare Miasto). W blokowiskach w północnej części miasta można znaleźć kamienie z czasów Marii Teresy wyznaczające granicę między Czechami a Morawami.