ZAMEK KSIĄŻ

Zamek Książ, położony na wysokim, skalistym cyplu nad doliną rzeki Pełcznicy w południowo-zachodniej Polsce, należy do najokazalszych i najbardziej znanych rezydencji w kraju. Znajduje się na terenie Książańskiego Parku Krajobrazowego, w granicach administracyjnych miasta Wałbrzych, w województwie dolnośląskim. Jego malownicze położenie pośród gęstych lasów, głębokich jarów i naturalnych urwisk sprawia, że Książ od stuleci budzi zachwyt podróżników, historyków i artystów.

Zamek, będący trzecim co do wielkości tego typu obiektem w Polsce (po Zamku w Malborku i Zamku Królewskim na Wawelu), jest nie tylko symbolem regionu, ale i miejscem o niezwykle bogatej i złożonej historii. Książ położony jest w południowo-zachodniej części Sudetów Środkowych, w paśmie Gór Wałbrzyskich, w obrębie Książańskiego Parku Krajobrazowego, utworzonego w 1981 roku w celu ochrony unikalnego krajobrazu oraz cennych siedlisk roślin i zwierząt.

Park zajmuje powierzchnię ponad 3 tysiące hektarów, a jego sercem jest malownicza Dolina Pełcznicy, którą przecinają liczne wąwozy, strome skały i zalesione zbocza. Zamek Książ wznosi się na wysokości około 395 metrów n.p.m., na skalnym masywie otoczonym z trzech stron przepaściami, co czyni go naturalną fortecą i jednym z najlepiej usytuowanych obiektów obronnych w Polsce.

Wokół zamku rozciągają się tarasy ogrodowe o różnej wysokości, założone w stylu włoskim i francuskim w XVIII wieku. Ze szczytów zamkowych baszt roztaczają się rozległe widoki na pagórkowaty krajobraz Sudetów, dolinę Pełcznicy oraz lasy bukowo-dębowe porastające cały park.

W rejonie Książa występują liczne pomniki przyrody, w tym okazałe buki, dęby i lipy, a w jarach i na zboczach można spotkać rzadkie gatunki ptaków, jak puchacz, pluszcz czy bielik. Przyrodniczy charakter okolicy doskonale współgra z monumentalną architekturą zamku, tworząc jedną z najpiękniejszych panoram w Polsce.

Historia zamku Książ sięga końca XIII wieku, kiedy to książę Bolko I Surowy, władca księstwa świdnicko-jaworskiego, polecił wznieść na skalnym cyplu potężną twierdzę obronną. W tamtym okresie Dolny Śląsk był regionem o znaczeniu strategicznym – zbiegały się tu szlaki handlowe prowadzące z Czech do Wrocławia oraz z Niemiec w głąb Polski.

Pierwotny zamek, wzniesiony z kamienia, miał charakter gotycki i typowo obronny – posiadał wieżę strażniczą, grube mury obronne, dziedziniec oraz fosę. Był siedzibą zarządcy (kasztelana), który sprawował władzę w imieniu księcia.

Po wygaśnięciu linii Piastów świdnicko-jaworskich w 1392 roku, zamek Książ – podobnie jak całe księstwo – przeszedł pod panowanie Korony Czeskiej. W kolejnych stuleciach obiekt był rozbudowywany i modernizowany, przekształcając się stopniowo z twierdzy obronnej w reprezentacyjną rezydencję szlachecką.

W XVI wieku nadano mu renesansowy charakter – dodano arkadowe dziedzińce, loggie i zdobienia elewacji. Kolejna rozbudowa nastąpiła w wieku XVII i XVIII, kiedy to Książ przybrał formę barokowego pałacu z rozległymi ogrodami, fontannami i tarasami. W roku 1509 zamek przeszedł w ręce rodu Hochbergów, który uczynił z Książa swoją główną siedzibę na niemal czterysta lat. Hochbergowie należeli do najzamożniejszych i najbardziej wpływowych rodów arystokratycznych Śląska i całej Europy.

Za ich panowania zamek przechodził kolejne przebudowy i modernizacje, stając się jedną z najwspanialszych rezydencji w regionie. W XVIII wieku powstały barokowe wnętrza ozdobione stiukami i malowidłami, a w XIX wieku – neorenesansowe i neobarokowe dekoracje. Wnętrza zdobiły dzieła sztuki, biblioteki, galerie portretów, srebra rodowe, a także bogate wyposażenie przywiezione z całej Europy.

Najbardziej znaną postacią związaną z zamkiem jest księżna Daisy von Pless (Mary Theresa Olivia Cornwallis-West), żona Hansa Heinricha XV von Hochberg. Daisy, pochodząca z brytyjskiej arystokracji, wniosła na Książ elegancję i światowy szyk. Na początku XX wieku zamek stał się miejscem spotkań europejskich elit, polityków i artystów. Daisy, znana ze swej urody i charyzmy, prowadziła szeroką działalność charytatywną i pozostawiła po sobie pamiętniki, które stały się ważnym świadectwem epoki. Jej losy, naznaczone dramatem osobistym i wojennym, do dziś budzą emocje i fascynację turystów odwiedzających Książ.

W czasie II wojny światowej zamek został przejęty przez nazistowskie władze III Rzeszy, które rozpoczęły jego adaptację w ramach tajnego projektu „Riese” (Olbrzym). Pod zamkiem i w jego otoczeniu wykuto sieć podziemnych korytarzy i hal, których przeznaczenie do dziś budzi kontrowersje. Przypuszcza się, że miały one służyć jako kwatera Hitlera, centrum dowodzenia lub miejsce produkcji zbrojeniowej.

Prace prowadzone były z udziałem więźniów i robotników przymusowych, a wiele z nich zakończyło się tragicznie. Do dziś podziemia Książa skrywają wiele tajemnic i są przedmiotem badań archeologicznych.

Po 1945 roku zamek został przejęty przez państwo polskie. Przez pewien czas był częściowo zdewastowany, lecz od lat 70. rozpoczęto zakrojone na szeroką skalę prace renowacyjne. Dziś Zamek Książ jest muzeum, centrum kulturalnym i jedną z najważniejszych atrakcji Dolnego Śląska. W jego wnętrzach odbywają się koncerty, wystawy i festiwale, m.in. słynny Festiwal Kwiatów i Sztuki, a w podziemiach prowadzone są wycieczki śladami tajemnic II wojny światowej.

To, co wyróżnia Zamek Książ spośród wielu innych rezydencji w Polsce, to jego wyjątkowe połączenie architektury i przyrody. Książański Park Krajobrazowy, w którym się znajduje, jest miejscem o niepowtarzalnym klimacie – pełnym leśnych ścieżek, punktów widokowych i zabytków przyrody.

Wokół zamku można znaleźć Stado Ogierów Książ, malownicze ruiny Starego Książa, a także rozległe szlaki piesze i konne, które prowadzą przez najbardziej urokliwe zakątki parku. Zamek Książ i jego otoczenie tworzą razem unikalny zespół kulturowo-przyrodniczy – miejsce, w którym historia, natura i sztuka łączą się w harmonijną całość.

Legnica, po raz pierwszy wspomniana w kronikach z roku 1004, stanowiła miejsce zamieszkania już od VII wieku, choć wcześniejsze osady sięgają jeszcze dalej w przeszłość. Nazwa "Legnica" pojawiła się w 1149 roku pod rządami Wysokiego Króla Bolesława IV Kręconego. Przez lata Legnica pełniła rolę siedziby książąt Legnickich od 1248 roku aż do 1675 roku.

Miasto było znaczącym centrum dynastii Piastów, panującej nad nim przez około 700 lat, począwszy od Mieszka II, aż do 1675 roku, kiedy to zmarł ostatni książę Piastów, Jerzy Wilhelm. Legnica jest także ważnym miejscem pochówku polskich monarchów i ich małżonków.

Legnica zyskała rozgłos dzięki zaciętej bitwie, która miała miejsce w okolicach miasta na polu bitwy Legnickiej, 9 kwietnia 1241 roku, podczas pierwszej mongolskiej inwazji na Polskę. Bitwa ta zakończyła się klęską mongolskiej armii w starciu z chrześcijańską koalicją.

Jako ośrodek gospodarczy i kulturalno-akademicki Dolnego Śląska, Legnica cieszy się renomą ze względu na swoją zróżnicowaną architekturę, która obejmuje okresy od wczesnego średniowiecza po współczesność. Na szczególną uwagę zasługuje zachowane Stare Miasto z Zamkiem Piastowskim, który jest jednym z największych tego typu obiektów w Polsce.

Zamek w Legnicy to jeden z najstarszych obiektów obronnych w Polsce, obok Wleńskiego Gródka. Pełnoprawna rezydencja istniała tu prawdopodobnie już w trzeciej dekadzie XIII wieku, choć pierwotne fortyfikacje sięgają nawet VIII wieku, a w X wieku znajdował się tutaj gród z fosą, przypuszczalnie należący do plemienia Trzebowian. W kolejnych wiekach, w nieznanych nam okolicznościach, ten pierwotny gród został zniszczony, a na jego fundamentach powstał nowy kompleks, składający się z owalnego gródka i otoczonego wałem podgrodzia. Powstanie nowego założenia związane było z organizacją państwa feudalnego przez Piastów oraz wyznaczeniem Legnicy na siedzibę kasztelana - urzędnika sprawującego w imieniu suwerena władzę na obszarze mu podległym.